Ewolucja rozumienia komunikacji Web 2.0

Od momentu, kiedy komunikacja masowa zaczęła pełnić ogromną rolę w funkcjonowaniu społeczeństwa, zaczęto przyglądać się, jakie etapy pokonuje, aby osiągnąć poszczególne szczeble zaawansowania. A także w jaki sposób rozwój jednych mediów wpływa na istnienie innych. Procesy takie nazwano mediamorfozami i szczególnie ciekawie przedstawiają się one w dobie digitalizacji.

Marshall McLuhan powiadał, że wobec każdego medium i jego wpływu można postawić cztery pytania:
– Co dane medium wzmacnia lub doskonali?
– Co eliminuje lub przesuwa na dalszy plan?
– Co wydobywa z przeszłości, co zostało poprzednio zepchnięte z piedestału?
– W co dane medium samo się przeobraża, gdy osiąga szczyty swych możliwości?

Są to pytania, które warto zadawać, gdy analizujemy aktualną mediamorfozę mediów. Rozważmy, dla przykładu, transformacje telefonu oraz łączności internetowej.[1]

Tabela 1. Transformacja niektórych mediów

Przykładowo: Telefon tradycyjny stacjonarny Telefon komórkowy SMS E-mail Internet
Wzmacnia, doskonali mowę dostępność pocztówki fax kontakt
Eliminuje, spycha depeszę telefon stacjonarny telegraf telegraf cenzurę
Odzyskuje, wydobywa intymność mobilność słowo pisane pisanie listów otwartość
Przeobraża się, odwraca komórkę UMTS* MMS** otwartość sieć

*UMTS – Universal Mobile Telecommunications System

**MMS – Multimedia Messaging Service

Źródło: Tomasz Goban-Klas Cywilizacja medialna, WSiP 2005, s. 119

Prawa mediów McLuhana nie są prawami w sensie naukowym, ale – jak w całym jego dorobku – inspirującym przedstawieniem problemu powstawania, przeobrażania i zanikania mediów. Pierwsze prawo – wzmacniania – jest pochodną pojmowania mediów jako przedłużenia ludzkich zdolności, natomiast prawo drugie i czwarte (eliminowania i odwrócenia) opiera się na przekonaniu, że media występują parami, przy czym zawartością jednego jest inne medium. Wystąpienie nowego medium zmienia ten stosunek, tak jakby figura stawała się tłem. Prawo trzecie – odzyskiwania – dostrzega w szczytowym rozwoju każdego medium zalążki jego przetworzenia. Ewolucja mediów nie jest przypadkowa, gdyż działają czynniki je wiążące, tworzące systemy medialne.[2]

Według Tabeli 1 i praw McLuhana e-mail wzmacnia funkcję faksu, zaś eliminuje telegrafu. Jego niezaprzeczalną zaletą jest fakt, że mobilizuje ludzi do pisania listów, chociaż w ewolucji mediów można było zauważyć moment, kiedy wydawało się, że ta umiejętność zaniknie zastąpiona przez rozmowy telefoniczne. E-mail pozwala też na wyrażenie większej ilości emocji i podzielenie się swoją otwartością z jego adresatem. Niektórym ludziom trudno jest poprawnie wyrażać myśli za pomocą słów w kontaktach bezpośrednich lub telefonicznych. Wolą je napisać, aby objąć całokształt i ewentualnie skorygować swoje przesłanie, tak aby było najbardziej zrozumiałe dla odbiorców. Tą właściwość ludzkiej psychiki wykorzystują często psychologowie w swoich terapiach i szczególnie dobrze widać to na przykładzie terapii dzieci, które nie opowiadają o swoich przeżyciach, ale je malują.

E-mail dobrze sprawdza się też w biznesie, szczególnie w zastępstwie telefonów. Nie jest natrętny i nie przeszkadza, gdy konieczne jest skupienie. W dodatku można go wysyłać o dowolnej porze dnia lub nocy, bez konieczności zastanawiania się nad savoir-vivrem, ponieważ to adresat decyduje o czasie jego odbioru. Sprawdza się to też w komunikacji międzynarodowej, szczególnie jeśli chodzi o duże rozbieżności w strefach czasowych. Kolejną zaletą e-maila, stawiającą go ponad telefonem, jest możliwość korzystania z załączników, dzięki którym możemy przesyłać dodatkowe dane takie jak: pliki graficzne, muzyczne, dokumenty oraz inne. Wiadomości są automatycznie archiwizowane, bez konieczności nadawania im formy drukowanej. Inne powody, dla których w biznesie e-mail jest częściej wybierany niż telefon, przedstawia Tabela 2.

Tabela 2. Powody, dla których w biznesie mail jest częściej wybierany niż telefon (% odpowiedzi)[3]

Elastyczność odpowiedzi 84
Możliwość jednoczesnego komunikowania się z wieloma adresatami 83
Ograniczenie korespondencji papierowej 78
Szybsza komunikacja 40
Bardziej produktywna komunikacja 29
Łatwiejsza komunikacja w skali globu 25
Dostosowanie do warunków pracy 24
Jest bardziej precyzyjny, mniej socjalny 22
Inne 45

Źródło: META Group, Inc., [za:] CyberAtlas [April 29, 2003]

Jak widać zatem ewolucja komunikacji masowej oraz jej narzędzi postępuje nieprzerwanie w różnych aspektach funkcjonowania. Dotyczy także zmian jakie zachodzą w Internecie, który od swoich początków przebył długą drogę, a jego rozwój był bardzo gwałtowny. Do dziś szybkie namnażanie się wielości funkcji, jakie może pełnić, zaskakuje i często wyprzedza jakiekolwiek badania mogące je określić bądź zmierzyć. Internet powstał z akademickiego i wojskowego wykorzystania sieci, potem przyszedł czas na najprostsze narzędzia komunikacji internetowej, aż ewoluował do Web 2.0. A zatem pora odpowiedzieć na pytanie, czym jest Web 2.0?

Najprościej mówiąc jest to ewolucja usług internetowych, zauważona w momencie, kiedy treści publikowane w sieci pochodzą bezpośrednio od internautów. A zatem w uproszczeniu można powiedzieć, że Web 2.0 to połączenie działań ludzi, procesów i technologii. Te działania postępują i wkraczają do telewizji, telefonów komórkowych, odtwarzaczy multimediów, a także integrują kanały komunikacji, pozwalają tworzyć nowe formaty usług i angażować użytkowników w ich rozwijanie i udoskonalanie. Ale z drugiej strony następuje konwergencja mediów i do Internetu przenika telewizja, radio, nie mówiąc o czasopismach, które oprócz wersji drukowanej wydają wersje w postaci elektronicznej. Równocześnie użytkownicy sami mogą tworzyć zawartość sieci poprzez umieszczanie materiałów filmowych, dźwiękowych, graficznych, tekstowych, bo oprogramowanie służące ku temu jest coraz bardziej upraszczane i rozpowszechniane.

Ewolucja komunikacji internetowej od początków Internetu aż do Web 2.0 została przedstawiona na poniższym wykresie.

Wykres 3. Ewolucja Web 2.0
wykres

Źródło: http://adaptivepath.com/ideas/essays/archives/000547.php

Komentarz do wykresu

Wykres możemy podzielić na dwie części:

Część I Przykłady (Exemplars) – pokazują kolejne etapy tworzenia się Web 2.0 w oparciu o wdrażanie nowych technologii w takich serwisach internetowych, których działanie wiąże się też ze spektakularnymi sukcesami finansowymi.

Część II Cechy (Attributes) – konstruują ekonomiczny model usług Web 2.0.

Część I

Amazon.com – największy na świecie sklep internetowy, który rozwinął się z pierwszej internetowej księgarni

Biznesplan (Business plan) – Biznesplan to plan strategii działalności przedsiębiorstwa, który wytycza cele, określa metody działania i warunki inwestycyjne. Biznesplan dla księgarni internetowej Amazon stał się przykładem dla wszelkich działań typu e-commerce.

Komentarze kupujących (Customer comments) – możliwość zostawiania własnych recenzji/opinii o produktach. Jest to bardzo ważny czynnik dla następnych kupujących, jako że sklep internetowy niestety nie umożliwia obejrzenia towaru, bezpośredniego z nim kontaktu, namacalnego sprawdzenia jego jakości, przekonania się o działaniu wybranego sprzętu. Nie można dotknąć, powąchać, spróbować, a zatem opinie innych klientów są bardzo ważne, gdyż stanowią pewnego rodzaju świadectwo jakości. Te komentarze działają trochę na zasadzie marketingu szeptanego.

Programy partnerskie (Affiliates program) – polega na tym, że sprzedawca (w przypadku sklepów internetowych) lub usługodawca (np. w przypadku banków) wybiera firmy lub osoby prywatne, które prowadzą własne, często odwiedzane strony WWW i zaprasza je do współpracy. Na stronie umieszczane są materiały reklamowe/promocyjne dostarczone przez organizatora programu (tzn. bank, sklep), a partner programu otrzymuje prowizje za transakcje, które były przeprowadzone za pośrednictwem jego strony internetowej.

Collaborative filtering – powiązania na podstawie zakupów innych klientów. System sklepu internetowego podsuwa inne towary pasujące do zakupionego, tzn. jeśli kupiliśmy konsolę do gier PSP, jest wielce prawdopodobne, że chcielibyśmy do niej dokupić także dodatkowe akcesoria: etui, kable-przejściówki, gry, itp.

„Klienci, którzy kupili… kupili także…” (“Customers who bought… also bought…”) – to także system podsuwający nam pomysły na kolejne zakupy. Jest to informacja na temat produktów kupionych przez klientów, którzy wybrali dany produkt.

Amazon Web API (Application Programming Interfaces) – biblioteki, kody interfejsów i dokumentacja sprzedawane programistom w celu umożliwienia im pisania aplikacji rozszerzających użyteczności danego serwisu. E-Commerce Service (ECS) jest opisywane przez Amazon jako „najlepszy sposób na zarabianie pieniędzy w Internecie”. Dzięki ECS można zbudować interfejs sklepu internetowego, korzystając z najnowocześniejszych języków programowania. Przykładem polskiego wykorzystania API jest system aukcyjny Allegro i Snajper (WWW.snajper.net), który w sposób automatyczny wylicytuje dany towar za najniższą kwotę.

Kindle – urządzenie wypuszczone na rynek przez Amazon.com, służące do czytania książek w wersji elektronicznej (e-books). Jest wyposażony w ultra cienki panel LCD i może pobierać książki bezpośrednio z Amazon, łącząc się z Internetem.

Blogi (Blogs) – to rodzaj strony internetowej, zawierającej notki wpisywane przez jedną osobę, ułożone chronologicznie, a dodatkowo skategoryzowane.

Permalink (Permalink) – jest to odnośnik do opisywanych stron, zamieszczony w treści wpisów na blogu

RSS (Really Simple Syndication) – technologia, dzięki której aktualności z wielu serwisów pojawiają się uporządkowane w jednym oknie w wersji tekstowej

Web services – nowe usługi oferowane w ramach serwisów np. blogi przekształcają się w vlogi (videoblogi)

Trackback – system wykorzystywany przez blogerów do analizy wpisów na innych np. konkurencyjnych blogach, sprawdzania jak dany wpis się podobał

eBay – największy serwis aukcji internetowych na świecie

Frictionless commerce – porównywanie zachowań cenowych na rynku tradycyjnym i internetowym

System komentarzy (Reputation system) – po zakończeniu transakcji w serwisie aukcyjnym kontrahenci wystawiają sobie komentarze, dzięki którym następni klienci mogą się dowiedzieć, czy wystawiający jest wiarygodny

Google – największa na świecie wyszukiwarka internetowa, oferująca coraz to nowe usługi peryferyjne

PageRank – jest metodą nadawania stronom internetowym określonej wartości liczbowej, oznaczającej ich jakość i pozycję w wyszukiwarkach.

Google Web API – biblioteki, kody interfejsów i dokumentacja sprzedawane programistom w celu umożliwienia im pisania aplikacji rozszerzających użyteczności danego serwisu. Wyszukiwarka zakupiona do biblioteki może zostać dopasowana do jej potrzeb, aby pomóc w wyszukiwaniu książek według różnych kryteriów

AdSense – to system usług reklamowych Google, wyświetlający kontekstowe reklamy tekstowe. Jest jednym z głównych źródeł dochodów dla serwisów Web 2.0.

Gmail – to bezpłatny system pocztowy, oferowany przez Google jako jedna z dodatkowych usług

Google Maps – jeden z serwisów Google, który jest bazą map oraz zdjęć satelitarnych i lotniczych całego świata.

Wikipedia – najpopularniejsza darmowa encyklopedia internetowa

Nupedia – prekursorka Wikipedii

Wikibooks – biblioteka książek i podręczników, z której można bezpłatnie ściągać i drukować ich wersje elektroniczne

BitTorrent – protokół/nazwa programu, najpopularniejszy system wymiany plików P2P (Peer to Peer) – każdy z każdym

The Eternity Service – pojęcie związane z lifetime access – za zryczałtowaną opłatę otrzymujemy możliwość dożywotniego korzystania z jakichś usług

Napster launch – uruchomienie Napstera – serwisu, który umożliwia ściąganie plików – głównie muzycznych – od innych osób podłączonych do sieci i udostępniających te pliki.

Napster suit – proces sądowy, który miał na celu zamknięcie serwisu pod zarzutem piractwa

Cohen’s protocol – protokół utworzony przez Brama Cohena, będący podstawą BitTorrenta

Company formation – wytwórnie fonograficzne utworzyły organizacje walczące z piractwem np. RIAA (Recording Industry Association of America)

Del.icio.us – serwis, gdzie można dodawać linki do ulubionych stron, kategoryzować je i dzielić się z innymi

Linkrolls – lista najczęściej wyszukiwanych w danym serwisie tagów, występująca na górze forum, bloga lub strony www

Flickr – serwis internetowy, który umożliwia umieszczanie, kategoryzowanie i przeglądanie zdjęć

Folksonomia (Folksonomies) – kategoryzowanie treści z wykorzystaniem dowolnie dobranych słów kluczowych

Klastry (Clusters) – łączenie poszczególnych elementów (w tym przypadku fotografii), aby stworzyć nową zawartość (np. według słów kluczowych)

Interestingness – pokazuje zainteresowanie użytkowników serwisu danym składnikiem zawartości (w tym przypadku – ile razy dana fotografia była oglądana, komentowana, zaznaczana jako ulubiona)

Część II

Cechy podstawowe (Foundation Attributes) – Pozwalają na oszacowanie efektywności przystosowania usług Web 2.0 dla wielu użytkowników. Ponieważ jednak wiele serwisów nie należących do Web 2.0 również charakteryzuje się takimi cechami, dla zbudowania modelu ekonomicznego Web 2.0 trzeba wziąć pod uwagę także inne wartości różnicujące.

Wartość dodana użytkownika (User contributed value) – użytkownicy poprzez swoją niezależną aktywność przyczyniają się do wzrostu ogólnej wartości serwisu

Długi ogon (The long tail) – efekt, który polega na tym, że przy szerokim asortymencie towarów sprzedaż pojedynczych, rzadko poszukiwanych pozycji może przynieść większy zysk niż z masowej sprzedaży najpopularniejszych towarów

Efekt sieciowy (Network effect) – wartość sieci znacząco wzrasta wraz z przyłączeniem do niej każdego nowego użytkownika

Cechy właściwe (Experience Attributes) – tworzą unikatowe wartości bazując na usługach, które nie były dostarczane wcześniej, przed Web 2.0. Użytkownicy mogą w taki sposób przekształcać zawartości serwisów, aby stworzyć najbardziej im odpowiadające.  

Decentralizacja (Decentralization) – użytkownicy tworzą serwisy na swoich warunkach, bez zcentralizowanej władzy, np. korporacji lub administratora/właściciela serwisu

Współtworzenie (Co-creation) – użytkownicy uczestniczą w kreowaniu zawartości serwisu i dzięki temu tworzą jego podstawową wartość

Remixability – zawartości serwisów są stworzone oraz przystosowane do potrzeb i wymagań ich użytkowników poprzez łączenie właściwości wielu usług i struktur

Emergent systems – oddanie tworzenia treści na najniższy poziom serwisu, w ręce użytkowników, wpływa na formę i wartość całego serwisu. Użytkownicy zyskują nie tylko korzystając z usługi, ale też z całokształtu serwisu.

Internet w tej chwili, podobnie jak pozostałe media masowe, stara się przyciągnąć do swoich zasobów, jak największą ilość osób korzystających z nich, by w ten sposób zdobyć publiczność dla reklam i innych działań marketingowych. Wykorzystuje ku temu różne narzędzia komunikacji internetowej.

Internet oferuje wiele sposobów komunikowania się z innymi ludźmi. Umożliwiają to specjalne urządzenia, programy, rozwiązania techniczne. Te możliwe sposoby komunikowania się przez Internet, realizowane w konkretnych aktach komunikacyjnych przy użyciu określonych rozwiązań technicznych, to różne formy komunikacji internetowej. Najważniejsze spośród nich to: poczta elektroniczna, listy dyskusyjne, rożnego rodzaju komunikatory, czaty, IRC (Internet Relay Chat), grupy dyskusyjne (usenet), fora dyskusyjne, strony WWW publiczne i prywatne, blogi, serwisy, umożliwiające poznawanie i kontaktowanie się z innymi osobami (na przykład serwisy randkowe czy networkingowe). Formy te różnią się pod wieloma względami, także społecznymi: językowymi, organizacyjnymi, kulturowymi. W celach analitycznych można, na podstawie określonych problematyką badawczą kryteriów, dokonywać rozmaitych podziałów form komunikacji.[4]

[1] Tomasz Goban-Klas Cywilizacja medialna, WSiP 2005, s. 119

[2] Tomasz Goban-Klas Cywilizacja medialna, WSiP 2005, s. 120

[3] Włodzimierz Gogołek Technologie informacyjne mediów, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR 2006, s. 100

[4] Red. zbiorowa Re: Internet – społeczne aspekty medium, Wyd. Akademickie i Profesjonalne 2006, s. 45