Wolność słowa i komunikowania w Konstytucji RP

Wolność słowa i komunikowania, określona także jako wolność prasy w Konstytucji RP została określona przez kilka artykułów. Szerzej i szczegółowiej wolności te, ich zakres oraz ograniczenia, zostały m.in. opisane w Ustawie o prawie prasowym z 1984 r. Nie można rozpatrywać materii dotyczącej prawa prasowego oraz wolności prasy bez odwoływania się do podstawowych praw i wolności człowieka i obywatela.

W artykule 14 Konstytucji istnieje zapis, że: ,,Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność prasy i innych środków społecznego przekazu.” Z punktu widzenia wolności prasy jest to najważniejszy z przepisów gwarantujący i chroniący wolność wypowiedzi obywateli RP poprzez udział w prasie i innych środkach społecznego przekazu. I chociaż w artykule tym nie ma mowy o żadnych ograniczeniach tej wolności, to dalsze artykuły Konstytucji (np. 31, 54, 61) pewne ograniczenia narzucają.

Pierwsze takie ograniczenie znajdujemy w artykule 31, ustępie 2 i 3. Mimo że artykuł 31 ustęp 1 mówi, że: „Wolność człowieka podlega ochronie prawnej.”, to ustęp 2 określa, że: „Każdy jest obowiązany szanować wolności i prawa innych. Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.”, a z kolei z ustępu 3 dowiadujemy się że: „Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.” Artykuł ten można także odnieść do dosłownie pojętej wolności prasy, i zinterpretować w ten sposób, że nie można wolności tej wykorzystywać jako dowolności, mogącej skrzywdzić kogoś, pozbawić go dobrego imienia lub pozytywnego wizerunku. Ale artykuł ten przede wszystkim określa wolność człowieka, która jest nie tylko wolnością i nietykalnością osobistą, wolnością wyboru drogi życiowej, czy wolnością mieszkania, ale także wolnością słowa i wypowiedzi oraz wyrażania i rozpowszechniania swoich poglądów. Ostatnie zdanie ustępu 3 artykułu 31 dotyczące tego, że ograniczenia nie mogą naruszać ,,istoty wolności i praw” jest wskazówką, że w razie sporu i wątpliwości interpretacyjnych, należy wybierać taką wykładnię przepisu, która opowiada się za wolnością prasy a nie przeciw niej. Poza tym jest to pewnego rodzaju ograniczenie dla ustawodawcy, który mógłby stworzyć zbyt wiele przepisów regulujących obszar wolności prasy, co z pewnością samo w sobie wiązałoby się z naruszeniem jej istoty.

W artykule 54 ustępie 1, mieszczącym się w podrozdziale „Wolności i prawa osobiste”, jest mowa o tym, że: „Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.” Zapis ten chroni wolność wyrażania własnych poglądów, ale także możliwość pozyskiwania informacji (co jest szczegółowiej określone w Ustawie o prawie prasowym z 1984 r.) oraz rozpowszechniania ich. Ten zapis wiąże się też z artykułem 61 ustęp 1 Konstytucji, który mówi, że: „ Obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.” W tym przypadku obywatelem jest także dziennikarz, który zyskuje także specjalne przywileje dzięki Ustawie o prawie prasowym, gdzie w artykule 4 ustępie 1 mówi się, że: „Przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności.” oraz gdzie w artykule 6 ustępie 2 określa się, że: „Organy państwowe, przedsiębiorstwa państwowe i inne państwowe jednostki organizacyjne oraz organizacje spółdzielcze są obowiązane do udzielenia odpowiedzi na przekazaną im krytykę prasową bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu miesiąca.” Dzięki temu przedstawiciele prasy mają ułatwiony dostęp do informacji, które jednakże, zgodnie z Ustawą, prasa jest zobowiązana prawdziwie i rzetelnie je przedstawiać.

Z kolei ustęp 2 artykułu 54 zakazuje cenzury prewencyjnej środków masowego przekazu oraz koncesjonowania prasy, a także zezwala na wprowadzenie w drodze ustawy obowiązku uzyskania koncesji na prowadzenie stacji radiowej lub telewizyjnej. Ten aspekt szczegółowo reguluje Ustawa o radiofonii i telewizji z 1992 roku, która wprowadza system koncesyjno-rejestracyjny. I tak koncesji wymaga nadawanie programów radiowych i telewizyjnych, zaś rejestracji – rozpowszechnianie programów w sieciach kablowych.

W rozdziale IX Konstytucji zatytułowanym ORGANY KONTROLI PAŃSTWOWEJ I OCHRONY PRAWA, znajdziemy podrozdział dotyczący działalności Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. W artykule 213 jest zapis, który stanowi, że organ ten jest powołany do ochrony wolności słowa z zakresie radiofonii i telewizji – „Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji.” – a szczegółowe uregulowania znajdują się w Ustawie o radiofonii i telewizji.

Pomimo kilku ograniczeń można przyjąć, że Konstytucja RP gwarantuje następujące wolności: swobodę wyrażania poglądów, idei, prawo do informacji i wolności informowania, wolności mediów, jako instrumentów wolności słowa, a także niezależności mediów od władzy politycznej. Wolności te nierozerwalnie związane są z podstawowymi wolnościami i prawami człowieka oraz obywatela.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.